|
|  
 |
Gravenaren, wist u...? Deel 6:
Grave is ontegenzeggelijk een interessante woonplaats. De meeste inwoners van de gemeente wonen buiten de oude binnenstad. De nieuwe naoorlogse buitenwijken hebben elk haar eigen geschiedenis, maar die geschiedenis is slechts een toevoeging aan die van de eeuwenlang door vestingwerken omgeven oude stad die eerst na Wereldoorlog II de kans kreeg buiten haar grenzen te treden. Over deze stad en haar buitenwerken handelt deze bijdragenreeks.
Onze eerste bijdrage verwees u naar het Graafs Museum, verscholen gelegen Achter de Kerk, bijna symbolisch, want ook de Graafse geschiedenis moet opgespoord worden, alvorens ze in alle duidelijkheid kan worden getoond. In dat Museum kunt u meer informatie vinden over wel en wee van Grave in het verleden.
Daarna hebben we u meegenomen naar de buitenwijk De Mars, overigens niet de eerste buitenwijk die Grave rijk werd, maar wel een wijk waar veel te leren valt. We laten deze bijdrage vergezeld gaan van een foto die door Engelse verkenningsvliegtuigen gemaakt werd op 10 september 1944, precies een week voordat op 17 september d.a.v. een eenheid Amerikaanse luchtlandingstroepen aan deze zijde van de Maas neerstreek om haar aandeel bij te dragen tot de verovering van de Maasbrug. Niet zonder reden wordt de herinnering aan dat gebeuren levend gehouden door de naam van een der grootste straten in de Mars, eigenlijk door twee parallellopenden straten aan weerszijden van een breed open en onbebouwd gedeelte, waarom dan ook de uiteindelijke benaming Air-borneplein geworden is. Dieper de Mars in heeft dit plein een soortgenoot in de Julianastraat. Het was onder de regering van koningin Juliana dat in 1959 met de aanleg van deze wijk begonnen werd. De' naar haar genoemde straat is wat halfslachtig: ten dele straat, ten dele plein, wat overigens de wijk allure geeft. Ook de dwars erop staande Wilhelminastraat heelt wat pleinkarakter. De wijk de Mars begint aan de zijde van de Hertogsgraaf, voor ons een reden om ons met u te verdiepen in het verleden van deze eeuwenoude waterloop en haar omgeving. In dat verband is een stukje Velpse geschiedenis naar voren gekomen dat volkomen onbekend was. Ook eeuwenoud is het Marsstraatje dat - zoals men op bijgaande foto nog kan zien - verder in de richting van de oude stad doorliep dan nu het geval is. Eerst werd die weg doorsneden door de aanleg van de Nieuwe Raam: een brugje sinds de jaren twintig bracht de weggebruikers nog naar de overkant. De toename van verkeer over de Rijksweg 321 heeft handhaving van deze overgang onmogelijk gemaakt. Protest van Marsbewoners ten spijt werd op het eind van de zestiger jaren de brug afgebroken en was men aangewezen op de brug over de Hertogsgraaf om de Mars te verlaten.
Men komt de Mars binnen langs de langste straat die de wijk kent, de Stadhouderslaan geheten, na Marssingel en Noordeinde met de Leuvensestraat als derde, nu de vierde zijde van deze na-oorlogse wijk. De oude binnenstad van Grave is wel organisch gegroeid in de eerste eeuwen van haar bestaan, voortgekomen uit een voorstedelijke nederzetting in de omgeving van het Graafs Kasteel. De Mars is niet organisch gegroeid, maar planmatig aangelegd. Maar hier past een woord van lof voor degenen die dat plan gemaakt hebben. Ze hebben rekening gehouden met de twee historische gegevenheden die ter plaatse aanweig waren: de Hertogsgraaf en aan de noordzijde het aloude Marsstraatje. Ze hebben binnen die uitersten een wijk ontworpen die in oppervlakte die van de binnenstad- ongeveer nabijkomt, men vanuit de slechts aan één zijde gebouwde huizen doorgaans uitziet. Dit laatste geldt voor de zuid- en noordkant (Marssingel en Noordeinde) en voor een groot deel voor de oostkant (Stadhouderslaan) en een klein deel van de westzijde (Emma-straat). Het voorrecht van een wijds uitzicht is weggelegd voor de bewoners die de laagbouw aan de Leuvensestraat bewonen: onder verschillende hoeken hebben zij zicht op de drie torens van het kerkdorp Oud Velp. Lof verdienen de ontwerpers van de wijk voor de wijze waarop zij het stratenplan uitgetekend hebben. Zij hebben gekozen niet voor het recht-toe-rechtaanpatroon in ds straten-loop, maar voor speelse wijzigingen daarop die voor variatie hebben gezorgd.
Van de vier verbindingen west-oost - alle al genoemd - is er geen gelijk aan een ander: de Marssingel volgt ten dele de lichte buiging van de Hertogsgraaf, de daaropvolgende, het Airborneplein, schept over heel de lengte ruimte voor de twee grote woonwijken aan weerszijden, de Julianastraat heeft ten dele een pleinkarakter en het Noordeinde tenslotte geeft een gebroken verloop te zien, noodzakelijk geworden vanuit het aanvaarde principe om het historisch gegeven Marsstraatje in zijn wezen te laten. De variatie heeft zich tevens vertaald in de benamingen der straten: een singel, een plein, een straat en aan de noordzijde het Noordeinde.
Wanneer men de straten die nood-zuid lopen in deze wijk nader beziet,
dan moet het opvallen dat het verloop ervan eveneens variatie vertoont: de twee buitenste straten: Leuvensestraat en Stadhouderslaan, wijken onderweg af van haar begin;
de Leuvensestraat weinig na het Airborneplein, sterk na de Julianastraat, maar heet in het verder verloop dan Emmastraat; de Stadhouderslaan al terstond bij de Marssingel, vervolgens nog tweemaal, bij het Airborneplein en na de Julianastraat tot aan het Noordeinde. Eveneens ziet men dat de resterende straten nooit precies in het verlengde liggen van andere zuid- noordverbindingen. Al met al een wijkplan dat volop waardering verdient.
Variatie ook in de naamgeving der straten. Op de naam Leuvensestraat zijn we al uitvoerig ingegaan. Alle straten, gelegen tussen Marssingel en Julianastraat, dragen namen die herinneren aan stukken Graafse historie. De namen geven een grove schets van (groepen) gezagsdragers die het in Gr ave voor het zeggen gehad hebben. De volgorde is de chronologische, in de wijk terug te vinden door vanaf Leuvensestraat naar het Airborneplein te lopen, daar de rechterzijde te volgen richting stadhouderslaan, en na deze even in noordelijke richting te hebben gevolgd, aan de overzijde van het Airborneplein destra ten te nemen aan de rechterhand. Men passeert dan straten wier namen de herinnering vasthouden aan de geschiedenis van Grave, stad en vesting met een rijk verleden. Binnen afzienbare tijd zullen we op deze zeven resterende straten in de Mars uitvoeriger terugkomen. Dat in een vervolg op de eerste zes bijdragen.
Grave op 10 september 1944
Artikel uit De Graafsche Courant, datum onbekend (± 80'er jaren)
|
|
|
